(NPK-NTB): Når sommarvêret skuffar, og alle andre ser ut til å ha hatt perfekt ferie, kan det setje spor psykisk utover hausten og vinteren. Det kan førebyggjast.

Sommaren syng på siste verset, og skuleferiane over. Tilbake i kvardagen er det nokon som kjenner på at sommaren ikkje vart heilt som håpa.

– Mange kjenner ein skuffelse over at juli månad vart så kalde og våte, fordi det skaper avgrensingar og endra planar, seier Hans M. Nordahl, professor i medisinske åtferdsfag ved NTNU til Gemini.

Han stadfestar overfor NTB at også dei som har sveitta seg gjennom hetebølgjer i sommar, kan bli påverka av dette, om enn på ein annan måte. Ein kan bli veldig handlingslamma når det blir for varmt til at ein orkar å gjere noko. Viss nattetemperaturen også har vore veldig høg, går det i tillegg utover søvn og kor godt ein kan hente seg inn igjen om natta.

Vêret påverkar uansett åtferda vår.

– Vi kjem oss mindre ut, er mindre fysisk aktive, møter færre menneske og får kanskje ikkje den avvekslinga og opplevingane vi hadde venta. Ein blir gjerne gåande heime, er mindre aktiv og opplever mindre avveksling, seier Nordahl.

Mange er leie

Statsmeteorolog Charalampos Sarchosidis ved Meteorologisk institutt har fått med seg at ein del ikkje er så fornøgde med sommaren i år.

– Folk er lei spesielt i nord og i vest, seier han til NTB.

Samtidig har folk det heilt framifrå i andre delar av landet.

– Vi bur i eit land med store kontrastar. I sommar har det komme meir regn i Bergen enn det har komme i Oslo i heile 2026.

Bergen har faktisk hatt nedbør kvar einaste dag sidan 24. juli, og 21-dagersvarselet til Yr spår i skrivande stund ingen regnvêrsfrie dagar til bergensarane dei neste tre vekene.

I år har fleire stasjonar i Innlandet fylke fått mindre nedbør i heile 2026 enn Hovlandsdal i Fjaler kommune i Vestland fylke fekk på éin dag, då vêrstasjonen registrerte 136,5 millimeter 9. august.

– Sånt set ting i perspektiv, seier Sarchosidis.

Etterverknader på psyken

Professor Nordahl seier ein skuffande vêrsommar ikkje i seg sjølv fører til psykiske problem, men at det er store individuelle forskjellar.

Dermed startar nokon kanskje hausten med ein tomleik, med mindre energi og ei oppleving av at dei aldri fekk den pausen dei trong.

– Dersom dette held fram med redusert aktivitet og sosial tilbaketrekking samtidig som dagslyset minkar, kan verknaden vare lenger, seier Nordahl.

Han ber folk hugse på at hausten gir nye høve til å gjenopprette det ein saknet gjennom sommaren.

Tips for å lade batteria

Sesongvarselet for august, september og oktober viser at ein del av trendane i sommar vil halde fram. Det er gode sjansar for at det blir tørrare enn normalt i store delar av Sør-Noreg. I nord er det meir sannsynleg at det blir ein våtare sesong enn normalt. I heile landet blir det truleg varmare enn det som er normalt for årstida.

– Det viktigaste er å kompensere aktivt for det sommaren ikkje gav oss: dagslys, aktivitet, sosial kontakt, avkopling og positive opplevingar, seier Nordahl.

Han har ei tipsliste for å inspirere folk, og kanskje dermed kunne førebyggje tungsinn når det for alvor blir mørkt og kaldt ute.

* gå ut i dagslys kvar dag, også når det er overskya

* planlegg fysisk aktivitet før ein ventar på at motivasjonen skal komme

* hald oppe sosial kontakt og lag konkrete avtalar med andre

* legg inn små pausar, dagsturar eller små turar gjennom hausten

* skap noko konkret å sjå fram til, som ein helgetur, konsert, middag eller eit personleg prosjekt

* lag alternativ som ikkje er avhengige av vêret

Vêrsjuke og vinterdepresjon

Nordmenn er generelt svært opptekne av vêr, men det er svært ulikt korleis folk reagerer på vêret og kva dei definerer som dårleg vêr.

Mange kjenner seg direkte påverka fysisk og kjenner seg vêrsjuke. Det er ikkje ein medisinsk diagnose, men beskriv det mange opplever på kroppen. Det kan vere endringar i fukt, temperatur, lufttrykk, skyer, vind og sol. Vêrsjuke personar kan kjenne auka stivleik og smertar i musklar og ledd, hovudverk og migrene, konsentrasjonsvanskar, gløymskheit, trøyttleik og humørsvingingar.

Inn i mørketida kan fleire oppleve eit mismot i vintermånadene. Denne tilstanden kallast vinterdepresjon eller Seasonal Affective Disorder (SAD). Kor vanleg vinterdepresjon er, er omdiskutert, og førekomsttala varierer mykje mellom studiar.

– Det er generelt ei oppfatning blant folk og mange forskarar at mindre dagslys om vinteren kan påverke døgnrytme, søvn og vakenheit, og bidra til auka trøyttleik og søvnproblem, seier Nordahl.

(©NPK)