(NPK-NTB): To statsministrar og ein klimakommissær. Den norske gjødselprodusenten Yara slår på stortromma når dei måndag opnar Europas første industrielle karbonfangstanlegg i Sluiskil i Nederland.

– Dette er ein stor dag. Det handlar om Europas industrielle framtid, seier Yara-sjef Svein Tore Holsether til NTB.

I Sluiskil heilt sør i Nederland har Yara bygd opp Europas største ammoniakk- og gjødselfabrikk – og no det første karbonfangstanlegget i drift i Europa. Her skal opptil 800.000 tonn CO2 fangast årleg og blir frakta med skip til Noreg, der det skal lagrast på havbotnen i Northern Lights’ lager i Øygarden.

Den første komplette verdikjeda i verda for fangst, transport og lagring av CO₂ (CCS) på tvers av landegrenser er dermed ein realitet.

Når snora blir klipt måndag, er både Noregs statsminister Jonas Gahr Støre (Ap), Nederlands statsminister Rob Jetten og EUs klimakommissær Wopke Hoekstra til stades – i tillegg til ei lang rekke gjestar frå inn- og utland.

– Skaper merksemd

Dei neste 15 åra skal Yara fange rundt 12 millionar tonn CO2.

– Dette prosjektet aleine svarer til 0,5 prosent av dei kombinerte utsleppa i Nederland, seier Yara-sjefen stolt.

– Det er klart at dette skaper merksemd, ikkje berre internt i Yara, men også i Europa og i verda.

Til samanlikning er Noregs totale utslepp av klimagassar på 44,5 millionar tonn årleg.

CCS har lenge vore hylla som ei løysing for å få ned utsleppa i industrien, men utviklinga har late vente på seg. Teknologien krev enorme investeringar, og mange bedrifter kvir seg.

– Dette er ikkje lett, og investeringa kjem på toppen av andre utfordringar, som høge energiprisar og strengare reguleringar, medgir Yara-sjefen.

Bodskap til klimakommissæren

Interessa er likevel enorm, fortel han. CCS er særleg aktuelt for stål-, sement- og kjemikalieprodusentar.

Holsether har også ein klart bodskap til EUs klimakommissær.

– Ein må ta dette frå ambisjonar til handling. Vi må få opp etterspurnaden og skape ein marknad for produkt med lågt karbonavtrykk. Då trengst det reglar og insentiv på marknadssida, seier han.

Brød dyrka med lågkarbongjødsel og lågkarbonsement er døme på slike produkt.

Manglar lager

Men til så lenge er det mangel på stader å lagre karbonet. Så lenge det ikkje finst nok lager, er industrien lite villig til å investere stort i ny teknologi.

Ei EU-lov som ligg på vent i Noreg, er Net Zero Industry Act (NZIA). Direktivet, som blei vedteke i EU sommaren 2024, pålegg oljeselskap å byggje karbonlager på havbotnen. Offshore Norge er imot pålegget.

– Å ha nok lager kjem til å vere avgjerande, seier Holsether.

(©NPK)