(NPK-NTB-Ritzau): Regjeringa på Grønland har fått to rapportar om tvangssterilisering av kvinner, men seier dei ikkje kan konkludera om det er snakk om folkemord.

Det er to ulike rapportar som ligg til grunn for vurderinga regjeringa har gjort. Rapportane skulle undersøkja om det har skjedd menneskerettsbrot, blant anna folkemord, frå 1960 og fram til i dag i samband med tvangssterilisering av kvinner på seksti- og syttitalet.

– Vi er ramma alle saman hos Naalakkersuisut, sa Grønlands regjeringssjef Jens-Frederik Nielsen på eit pressemøte om den omstridde saka fredag.

Naalakkersuisut er namnet på regjeringa på Grønland.

Ulike konklusjonar

Ei utgreiing frå i fjor viste at den danske staten hadde sett inn spiral hos minst 4070 grønlandske kvinner ved utgangen av 1970. Praksisen gjekk føre seg frå 1961 til 1991, men heldt fram ein periode også etter at Grønland sjølv fekk ansvar for helseområdet i 1992.

– Det har skjedd forferdelege ting som aldri burde ha skjedd, sa Nielsen.

Regjeringa meiner den eine rapporten, som danske forskarar står bak, ikkje oppfyller mandatet som er gitt.

– Ein kan seia at dei to rapportane er så ulike at den eine seier at det slett ikkje har vore eit folkemord, medan den andre seier at det kan det ha vore, sa Mariane Paviasen Jensen, minister for barn, unge, justisfeltet og likestilling på Grønland.

– Så vi kan ikkje på vegner av regjeringa seia om det har vore eit folkemord eller ikkje, la ho til.

Dei to danske forskarane som står bak rapporten som den grønlandske regjeringa avviser, braut ut frå den opphavlege ekspertgruppa på grunn av fagleg usemje.

Forsoningskommisjon

Regjeringa på Grønland skal no oppretta ein såkalla forsoningskommisjon som følgje av saka. Kommisjonen skal ikkje fordela skuld, men avdekkja sanninga og dermed sikre reell forsoning.

– Ein forsoningskommisjon gir oss høve til å sjå tilbake på mørket i den felles historia vår, forhalda oss kritisk til den og anerkjenna den smerta som ho kan ha valda, seier Danmarks statsminister Mette Frederiksen i ei pressemelding.

Dei to grønlandske partia Siumut og Naleraq meiner Danmark uansett må stillast til ansvar for praksisen som gjekk føre seg over fleire tiår. Dei meiner Danmark må stillast for ein internasjonal domstol.

– Det kan ikkje godtakast at det grønlandske folket ber konsekvensane utan at staten blir stilt til ansvar i større grad, skriv Siumut.

Vedtok erstatning

Folketinget vedtok torsdag med stort fleirtal å gi 300.000 danske kroner i erstatning til kvar av dei grønlandske kvinnene som fekk sett inn spiral utan samtykke eller tilstrekkeleg samtykke.

Erstatningsbeløpet svarer til nesten 440.000 norske kroner.

– Dette er det minste vi kan gjera, sa folketingsmedlem Qarsoq Høegh-Dam frå partiet Naleraq etter avrøystinga torsdag og kalla vedtaket for «toppen av isfjellet».

Svik og smerte

I fjor bad statsminister Mette Frederiksen og Nielsen kvinnene om unnskyldning på vegner av Danmark og Grønland.

– Eg veit godt at verken unnskyldning eller godtgjersle kan erstatta den smerta og urettferda som grønlandske jenter og kvinner har vore utsette for. Fysisk smerte. Smerta over det som er teke frå dei. Smerta over det sviket dei har vore utsette for. Og urettferda ved å vera utsette for systematisk forskjellsbehandling fordi dei er grønlendarar, seier Frederiksen no.

(©NPK)