(NPK- NTB-Mette Bjørberg Estep) Om sommaren, når familie og besøksvener er på ferie og offentlege tilbod er reduserte, kjenner fleire heimebuande eldre seg meir åleine.

Hos Røde Kors opplever dei stor interesse for sommartilbod for eldre og auka etterspurnad etter sosiale aktivitetar og moglegheiter til å komme seg ut.

– Vi merkar generelt at når dei andre ordinære aktivitetstilboda har ferieavvikling, er det endå tyngre for dei som er einsame, seier generalsekretær Grete Herlofson til NTB.

Tomleik i ferien

Personar som er einsame frå før, har det endå meir krevjande gjennom feriar generelt.

– Fleire av dei har stort behov for at det ordinære, rutinemessige livet blir oppretthalde, eit behov for å ha noko som ein ser fram til i kvardagen. Då kan feriar vere veldig tunge.

Ho seier Røde Kors har hatt auka etterspurnad etter moglegheiter for eldre i sommarferien.

– Vi merkar ei uvisse hos dei som allereie har ein etablert kontakt, ein besøksvenn. Behovet for at vi kan halde oppe det ordinære tilbodet gjennom sommaren, er stort, seier Herlofson.

Herlofson understrekar to behov som viktigast: Sosial kontakt, gjerne med andre eldre, og fysisk aktivitet.

Kjøpte eigen buss

I Vang i Hamar kommune i Innlandet har eldre i fleire år sett pris på sommartilbodet frå dei frivillige i Røde Kors.

– For eit par år sidan kjøpte vi ein liten buss, med rullestolheis, så står vi friare til å arrangere turar, seier leiar Trond Kristensen.

Frå juni til fram til skulestart i år køyrer bussen 33 gratisturar til ti ulike destinasjonar, som seterkafear med rømmegrautservering og lokale museum.

Opplegget er fullteikna heile sommaren, med 105 deltakarar frå Vang.

– Dei fleste er heimebuande eldre. Vi får fantastiske tilbakemeldingar, særleg i juli, når det ofte ikkje er noko anna som skjer. Det er moro når deltakarane seier det er fenomenalt å komme seg litt ut, seier Kristensen.

Utsette heimebuande

Mange eldre ønskjer å bu heime lengst mogleg, og dette er også målet til politikarane. Det medfører likevel eit behov for at dei som har nedsett funksjon, får hjelp i heimen, både praktisk og for å få dekt sosiale behov.

Ein studie frå Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet (NTNU) frå februar viste at ein tredel av heimebuande eldre med heimetenester føler at dei har små eller ingen kontroll over eige liv og dessutan opplever færre meiningsfulle aktivitetar enn eldre på sjukeheimar eller i omsorgsbustad. Dei kjedar seg rett og slett meir.

– Dette er ei problemstilling som blir meir og meir aktuell, etter kvart som vi får fleire heimebuande eldre, seier forskar Lisa Burrell ved Senter for omsorgsforsking, NTNU, i Gjøvik.

Må ta nokre grep

Ho påpeikar at kommunane allereie slit med å dekkje behovet for heimehjelptenester. Heimehjelpa har sjeldan tid til å setje seg ned for ein kaffiprat eller gå ein tur.

– I dag skal dei heimebuande eldre få dekt dei grunnleggjande behova sine, så dei kjenner seg reine og velstelte og får nok mat og drikke. Men mange opplever mykje einsemd og keisemd, og generelt lite kontroll over eigen kvardag. Og dette er notidsbiletet. Korleis blir det framover, når det blir endå fleire eldre, spør Burrell.

Ifølgje tal frå Livskvalitetsundersøkinga til Statistisk sentralbyrå (SSB) aukar delen einsame i befolkninga med alder. Etter pensjonsalder, i aldersgruppa 67–79 år, er rundt 5 prosent einsame. Men blant dei som er 80 år eller eldre, er delen dobbelt så høg.

Dette kan komme av at dårlegare helse etter kvart avgrensar moglegheitene til å vere sosial, samtidig som fleire og fleire i eige nettverk fell frå i den eldste aldersgruppa.

Burrell meiner vi som samfunn må ta nokre grep og tenkje nytt.

Eldre er ein ressurs

Generalsekretær Herlofson er samd, men seier det er viktig å ikkje sjå mørkt på framtida. Gjennom året har organisasjonen 9500 besøksvenner som stiller opp for rundt 25.000 menneske.

Veldig mange av dei frivillige er sjølv eldre, som opplever det som meiningsfullt å stille opp for andre. For fleire har det vorte ein naturleg del av feriane, og dei får dekt eige behov for å vere sosiale og komme seg ut.

– Vi snakkar om at eldrebølgja vil få systemet til å knele, men det er viktig å sjå på eldre som ein ressurs. Det har vi jobba for lenge. Vi er veldig glade for at det i år kom ei støtteordning, 70 millionar kroner, som frivillige organisasjonar også kunne søkje på, for å auke innsatsen for aktivitetar for eldre.

(©NPK)