(NPK-NTB): To statsministrar og ein klimakommissær. Den norske gjødselprodusenten Yara slår på stortromma når dei måndag opnar Europas første industrielle karbonfangstanlegg i Nederland.

– Dette er ein stor dag. Det handlar om Europas industrielle framtid, seier Yara-sjef Svein Tore Holsether til NTB.

I Sluiskil heilt sør i Nederland har Yara bygd opp Europas største ammoniakk- og gjødselfabrikk – og no det første karbonfangstanlegget i drift i Europa. Her skal opptil 800.000 tonn CO2 fangast årleg og bli frakta med skip til Noreg, der det skal lagrast på havbotnen i Northern Lights’ lager i Øygarden.

Den første komplette verdikjeda i verda for fangst, transport og lagring av CO₂ (CCS) på tvers av landegrenser er dermed ein realitet.

Strategisk partnarskap

Blant dei som var til stades på den høgtidelege opninga måndag, var statsminister Jonas Gahr Støre (Ap), Nederlands statsminister Rob Jetten og EUs klimakommissær Wopke Hoekstra.

Støre omtaler Yara-prosjektet som både imponerande og viktig og peikar på at det er endå eit døme på eit tett samarbeid mellom Noreg og eit EU-land, denne gongen Nederland.

– Dette demonstrerer at CCS faktisk verkar. Dette er noko vi har jobba for i 30 år, seier han til NTB.

Under besøket underteikna Støre og Jetten også ei felles norsk-nederlandsk erklæring om strategisk partnarskap innan tryggleik, energi og grøn omstilling.

– Skaper merksemd

Dei neste 15 åra skal Yara fange rundt 12 millionar tonn CO2.

– Dette prosjektet åleine svarer til 0,5 prosent av dei kombinerte utsleppa i Nederland, seier Yara-sjefen stolt.

– Det er klart at dette skapar merksemd, ikkje berre internt i Yara, men også i Europa og i verda.

Til samanlikning er Noregs totale utslepp av klimagassar på 44,5 millionar tonn årleg.

Bodskap til klimakommissæren

CCS har lenge vore hylla som ei løysing for å få ned utsleppa i industrien, men utviklinga har late vente på seg. Teknologien krev enorme investeringar, og mange bedrifter kvir seg.

– Dette er ikkje lett, og investeringa kjem på toppen av andre utfordringar, som høge energiprisar og strengare reguleringar, vedgår Yara-sjefen.

Interessa er likevel enorm, fortel han. CCS er særleg aktuelt for stål-, sement- og kjemikalieprodusentar.

Holsether har også ein klar bodskap til EUs klimakommissær.

– Ein må ta dette frå ambisjonar til handling. Vi må få opp etterspurnaden og skape ein marknad for produkt med lågt karbonavtrykk. Då trengst det reglar og insentiv på marknadssida, seier han.

Brød dyrka med lågkarbongjødsel og lågkarbonsement er døme på slike produkt.

Manglar lager

Men til så lenge er det mangel på stader å lagre karbonet. Så lenge det ikkje finst nok lager, er industrien lite villig til å investere stort i ny teknologi.

Ei EU-lov som ligg på vent i Noreg, er Net Zero Industry Act (NZIA). Direktivet, som vart vedteke i EU sommaren 2024, pålegg oljeselskap å byggje karbonlager på havbotnen. Offshore Norge er imot pålegget.

– Å ha nok lagringskapasitet kjem til å vere avgjerande, seier Holsether.

Støre er derimot ikkje spesielt uroleg over at NZIA enno ikkje er innlemma i EØS-avtalen.

– Det er ingen løyndom at noko av regelverket EU utviklar, er vanskeleg for Noreg. Dette er eit viktig regelverk for Europas grøne omstilling. Regelverket er til behandling hos oss og har svært høg prioritet, seier han.

– Men samtidig er det lett å finne lagringsmoglegheiter, seier Støre og peikar på at fase to av Langskip no er under utvikling. Denne gongen utan offentleg støtte.

– Noreg har i prinsippet kapasitet til å lagre all CO2 frå Europa i mange tiår framover, slår han fast.

(©NPK)