(NPK-NTB): Sarkofagen, som er den siste kvilestaden til kong Harald V, er ferdigstilt og vil bli teken i bruk etter gravferda. Sarkofagen skal stå i Det kongelege mausoleet i Akershus slottskyrkje.

Det opplyser Slottet i ei tekstmelding til NTB.

Etter gravferdsseremonien for kong Harald i Oslo domkyrkje skal båra hans sendast til krypten under Akershus slottskyrkje. Der vil han plasserast i sarkofagen.

Det har vore stort hemmeleghald rundt den kongelege sarkofagen etter at arbeidet med den vart offentleg kjent i 2024.

I årsrekneskapen for 2025 for Det kongelege hoffet skreiv hoffsjef Dag Olav Heian-Engdal at sarkofagprosjektet ikkje var avslutta, men at denne framdrifta var i samsvar med planen.

Tre kongelege sarkofagar

Folk vil ikkje få sjå sarkofagen før kongen er gravlagd i den, og først då vil det frigivast opplysningar rundt utforminga.

Kong Harald og dronning Sonja får ein felles sarkofag. Arkitektfirmaet Snøhetta ved arkitekt Kjetil Trædal Thorsen fekk i 2024 oppdraget med å forme ut sarkofagen. Det er gjort i tråd med ønska til kongeparet. Det årelange arbeidet har ikkje vore tillate fotografert av media.

På nettsidene til kongehuset blir det opplyst at alle medlemmer av kongehuset blir gravlagde i Det kongelege mausoleet på Akershus slott. Slik har det vore sidan Noreg fekk sjølvstendet sitt i 1905.

Kong Haralds to forgjengarar med ektefellar, kong Haakon VII og dronning Maud, kong Olav V og kronprinsesse Märtha, er plasserte i to doble sarkofagar i krypten.

Ventetid

Det var etter dronning Mauds død i 1938 at det vart bestemt å leggje den kongelege gravstaden til Akershus slott. Gravkapellet vart teikna av arkitekt Arnstein Arneberg i 1939 og skulle oppførast i tilknyting til Akershus slottskyrkje. Arneberg har designa begge dei to doble sarkofagane som står der per no.

På grunn av den tyske invasjonen i 1940 vart ikkje dronning Mauds båre send til sin siste kvilestad i den kvite marmorsarkofagen, og mausoleet vart ikkje innvigd før i desember 1949. Kong Haakon vart gravlagd i same sarkofag i 1957.

Kronprinsesse Märtha døydde i 1954, og sarkofagen stod ferdig sommaren 1957. Etter gravferda til kong Olav i 1991 vart eikekista hans plassert i den mørkegrøne sarkofagen i patinert bronse saman med kona.

Prislapp: 20 millionar

Prosjektet vart kjent då forslaget til statsbudsjett for 2025 vart lagt fram hausten 2024. Der gjekk det fram at det skulle løyvast 20 millionar kroner til anskaffing av sarkofagen. Det stod også at det var Det kongelege hoff som skulle sørgje for anskaffinga. Det vart ikkje foreslått fleire løyvingar året etter, då statsbudsjettet for 2026 vart lagt fram.

Ifølgje Arkitektur uttalte Det kongelege hoffet i 2024 at kongeparet meinte Snøhetta-arkitekt Kjetil Trædal Thorsens arkitektoniske særpreg og unike stil taler for at det berre var han som kunne teikne ein kongeleg sarkofag.

– Thorsens identitet vil uløyseleg vere knytt til den endelege uttrykket og utføringa til sarkofagen, skreiv hoffet i argumentasjonen sin for at oppdraget ikkje kunne leggjast ut til anbodskonkurranse.

Klaga inn hoffet

At valet om å la arkitektkontoret Snøhetta og Thorsen få oppdraget utan konkurranse, fall enkelte tungt for brystet. Organisasjonen Noreg som republikk klaga Det kongelege hoffet inn for Klagenemnda for offentlege innkjøp (Kofa) etter at statsbudsjettet for 2025 hadde vorte lagt fram.

Klagesaka førte likevel ikkje fram. Kofa meinte anskaffinga til hoffet av eit «unikt kunstnerisk verk» var midt i senter av reglane for å få unntak frå føresegnene om anbod.

– At valet fall på Thorsen, var altså basert på at det var formuttrykket hans og særeigne stil som var ønskjeleg at sarkofagen skulle gjenspegle. Dette taler klart for at unntaksregelen kjem til bruk. Vidare er funksjonen til sarkofagen å fungere som gravkista til kongeparet. Dette inneber eit særleg behov for innklaga til å ta avgjerder basert på dei personlege preferansane til kongeparet, skriv Kofa i avgjerda.

Kongen slo ein vits

Året sarkofagen vart debattert i media, vitsa kongen om dette under stortingsmiddagen på Slottet.

– Sarkofag. Statsbudsjettet for i år inneheldt ein post som overraskande nok kunne leie tankane hen til egyptiske pyramidar og gravkammer, sa kongen.

– No veit nok endå fleire kva ordet betyr. Eg takkar styresmaktene for omtanken i det hinsidige. Eg håpar han blir godt polstra, slik at opphaldet blir behageleg. Vi skal jo vere der ei stund, sa kongen i 2024 til stor latter frå salen.

(©NPK)