– Vi har ikkje noko register for dette, slik som dei har i andre land. Det synest vi hadde vore ein god idé, seier stortingsrepresentant Marius Langballe Dalin (MDG) til NTB.
Det tyske folkehelseinstituttet Robert Koch kom førre veke med tal som viste at 9.800 dødsfall i år blir knytte til varme. Same dag melde det britiske helsetryggingsbyrået om 2.877 varmerelaterte dødsfall i år.
Men i Noreg manglar vi tilsvarande statistikk.
– Det er sjølvsagt mange andre helserisikoar enn varme og hetebølgjer knytte til klimaendringar. Så dette kjem nok ikkje til å bli den største kategorien, seier Dalin.
– Men kanskje er det fleire dødsfall knytte til varme enn vi trur. Det er altså derfor vi gjerne skulle hatt tal, seier han.
Eldre mest utsett
Folkehelseinstituttet (FHI) opplyser at det er krevjande å lage statistikk over dødelegheit knytt til hetebølgjer eller varme, fordi slike faktorar som regel ikkje blir registrerte direkte som dødsårsak.
I vinter kom FHI med ein rapport der sjukdommar og dødsfall knytt til klimaendringar vart drøfta.
– Eldre peika seg ut som den mest utsette gruppa. Både varme og kulde gav særleg høg dødelegheit og sjukdom hos dei aller eldste, ofte forsterka ved underliggjande sjukdom som demens, KOLS, hjarte- og karsjukdom, eller ved sosial isolasjon, heiter det i rapporten.
Kan vere mogleg i Noreg
FHI forklarer at tala frå Tyskland for varmerelaterte dødsfall i hovudsak er baserte på modellar som kombinerer temperatur med overvaking av totaldødelegheit.
– Tala beskriv derfor berekna overdødelegheit knytt til varme, og ikkje talet på dødsfall der varme er registrert som dødsårsak, skriv fagdirektør Hanne Løvdal Gulseth i FHI i ein e-post til NTB.
I Tyskland blir dette teke i bruk i periodar med døgnmiddeltemperatur over 20 grader, ifølgje FHI.
– Døgnmiddeltemperaturar over 20 grader førekjem relativt sjeldan i Noreg, og vi har ikkje etablert ei tilsvarande rutinemessig overvaking eller utvikla slike modellar for Noreg. Det vil vere mogleg å gjere dette dersom faglege behov oppstår, skriv Gulseth.
Ikkje registrert overdødelegheit i sommar
FHI overvaker allereie den vekentlege totaldødelegheita i Noreg.
– I 2025 såg vi til dømes overdødelegheit i veke 29. Sjølv om veke 29 i 2025 fall saman med ein varm periode fleire stader i landet, kan ein ikkje ut frå dødelegheitsdata åleine fastslå om den observerte auken i totaldødelegheit denne veka kom av varme, skriv Gulseth.
I 2026 har FHI ikkje sett tilsvarande overdødelegheit i samband med periodar med varmt vêr.
Trur dødsfall kan førebyggjast
Dalin i MDG, som også er lege, trur at dødsfall knytte til hetebølgjer i veldig stor grad bør kunne førebyggjast i Noreg.
– Men heilt vil ein ikkje kunne unngå det i Noreg heller, seier han.
Han påpeikar at varmen kan ramme folk som allereie er skrøpelege og sjuke, til dømes på institusjonar.
Det har dei siste åra vore fleire rapportar frå norske sjukeheimar der ein ikkje har klart å halde temperaturane nede på sommaren.
Han meiner at ein viktig nøkkel er å få ut god informasjon til helsepersonell.
– Ekstrem varme på sjukehus og andre helseinstitusjonar gir også dårleg arbeidsmiljø for dei tilsette. Det gjer det også farlegare for pasientane, sidan evna til gode vurderingar og handlingsevne blir dårlegare, seier han.
– Veldig alvorleg
– Kan du som lege seie noko om kva helserisikoar som kjem med ekstrem hete?
– For vanlege friske menneske er det vanlegvis ikkje så farleg, men i verste fall kan det gi alvorlege komplikasjonar og organsvikt. Det er ei stor belastning på hjartet når blodårane utvidar seg på grunn av varmen, og ein i tillegg er dehydrert. Og i verste fall kan ein få hjartestans og døy, rett og slett fordi ein blir så uttørka, seier Dalin.
Han påpeikar også at varmen kan gjere at ein blir svimmel og ikkje tenkjer klart, og dermed blir meir utsett for ulykker.
– Om du står i ein stige og skal måle huset når det er fint vêr, så kan det jo potensielt vere farleg om ein mistar kreftene og svimar av.
(©NPK)
0 kommentarer